Ma trận chữa ‘bách bệnh’ phản khoa học (Kỳ 2): Ung thư máu chữa dứt điểm bằng… chanh muối?!

Ma trận chữa ‘bách bệnh’ phản khoa học (Kỳ 1): Ngỡ ngàng những ‘phác đồ tự chữa lành’

SKĐS – Từ “chanh liều cao”, “thải độc”, nước ion kiềm đến các phương pháp “tự chữa lành”, hàng loạt “phác đồ chữa bách bệnh” phản khoa học đang tràn lan trên mạng xã hội, thu hút nhiều người bệnh tin theo bất chấp cảnh báo từ giới chuyên môn.

Chanh tiêu diệt tế bào ung thư gấp 10.000 lần hóa trị (?!)

Chỉ cần vài cú nhấp chuột trên Facebook, người dùng dễ dàng được “dẫn dắt” vào những cộng đồng kín với hàng chục nghìn thành viên, nơi các phương pháp chữa bệnh bằng chanh đang bị “thần thánh hóa” như một liệu pháp chữa lành tự nhiên.

Ghi nhận của phóng viên, trong một nhóm kín mang tên “Chanh liều cao – chữa lành” với hơn 55.000 thành viên, không khó để bắt gặp những bài viết chia sẻ kinh nghiệm uống hàng trăm ml nước cốt chanh mỗi sáng khi bụng đói, kèm khẳng định có thể “giảm đau cổ, vai gáy, đau gót chân”.

Nhiều bài đăng còn quảng bá phương pháp “chữa lành tự nhiên bằng chanh liều cao” để đẩy lùi bệnh tật, thậm chí đưa ra những khẳng định chắc nịch như: “Sỏi thận, sỏi mật gặp chanh liều cao là tan hết. Ngon bổ rẻ, không đau đớn, không tốn kém, vui vẻ yêu đời!”.

Không chỉ xuất hiện trên Facebook, xu hướng lan truyền các phương pháp “chữa bệnh bằng chanh liều cao” còn nở rộ trên TikTok. Chỉ cần tìm kiếm cụm từ “chanh liều cao”, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt video, tài khoản và hội nhóm chia sẻ nội dung “thải độc”, “chữa lành”, “đẩy lùi bệnh tật bằng chanh”.

Trong đó, tài khoản TikTok “CHANH LIỀU CAO” thu hút hàng nghìn lượt theo dõi, thường xuyên đăng tải các video khẳng định chanh có thể “thải độc”, “giải quyết tận gốc bệnh tật”, thậm chí đưa ra tuyên bố gây sốc như: “Chanh có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư gấp 10.000 lần hóa trị”.

Không dừng ở những chia sẻ mang tính kinh nghiệm cá nhân, nhiều video còn sử dụng ngôn từ mang màu sắc “khẳng định y khoa”, cho rằng “những bệnh Tây y không chữa được, phải uống thuốc cả đời thì gặp chanh là giải quyết vấn đề tận gốc”, hay “đau dạ dày vắt cốt chanh 3 quả uống là hết đau luôn”.

“Thuốc thần” qua lời Tiktoker

Trên Facebook, tài khoản “Bơ thực vật” với hơn 911.000 lượt theo dõi thường xuyên chia sẻ các video cho rằng tiểu đường, tim mạch, huyết áp hay thậm chí ung thư đều bắt nguồn từ việc cơ thể “nhiễm độc” và có thể chữa khỏi bằng các phương pháp như uống chanh, muối hạt, phơi nắng, nhịn ăn hoặc “thải độc”.

Trong một video gây tranh cãi, người này khẳng định “ung thư máu hoàn toàn có thể chữa dứt điểm bằng muối”. Mở đầu video, người này cho rằng máu trong cơ thể con người 10 ngày sẽ thanh lọc một lần và sau khoảng 120 ngày sẽ đại thanh lọc, với điều kiện cơ thể được thanh lọc, thải độc và ngưng nạp độc tố.

Theo lập luận được đưa ra trong video, ung thư không phải là bệnh lý mà chỉ là tình trạng nhiễm độc. “Bơ thực vật” nhiều lần nhấn mạnh quan điểm “chúng ta không có bệnh, chỉ bị nhiễm độc”, đồng thời cho rằng ung thư máu thực chất là do cơ thể tích tụ “rất nhiều độc tố”.

Từ đó, người này quảng bá việc sử dụng “chanh và muối hạt để thanh lọc, thải độc mỗi ngày” có thể giúp khỏi bệnh, kể cả với các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư máu. Video cũng khẳng định các bệnh “do lối sống” như tiểu đường, huyết áp hay tim mạch “hoàn toàn có thể trị dứt điểm”.

Đáng chú ý, chủ tài khoản kêu gọi người xem kiên trì áp dụng phương pháp này tối thiểu trong vòng 4 tháng. Đồng thời đưa ra nhiều khuyến cáo ăn uống theo quan điểm cá nhân như kiêng toàn bộ các loại sữa, ngoại trừ “các loại đậu hạt không có chất bảo quản”; tránh thực phẩm “tinh luyện, công nghiệp”; hạn chế các loại thịt như trâu, bò, chó, ngựa vì cho rằng khó tiêu hóa và dễ tụ độc.

Theo nội dung video, việc sử dụng chanh và muối hạt mỗi ngày được cho là có khả năng làm sạch đường ruột, tống phân bẩn ra khỏi cơ thể, từ đó giúp máu huyết sạch và đào thải toàn bộ độc tố sau ít nhất 4 tháng. “Càng đi ngoài càng tốt, càng sạch, càng hết bệnh”, người này nói trong video.

Không dừng lại ở đó, tài khoản “Bơ thực vật” còn kêu gọi người mắc bệnh nặng, đặc biệt là bệnh nhân ung thư, hoài nghi hiệu quả điều trị của y học hiện đại. Người này cho rằng người bệnh đã bị “xạ hóa, bơm chất độc vào người” khi điều trị theo Tây y và khuyến khích sử dụng “chanh muối hạt” như một “con đường cuối cùng” để chữa bệnh.

Chủ tài khoản cũng liệt kê hàng loạt yếu tố được cho là nguồn gây “nhiễm độc” cho cơ thể như không khí, nước uống, thức ăn, thuốc Tây, vaccine và cả suy nghĩ. Chỉ cần thay đổi lối sống bằng cách “kiêng cữ, dùng chanh, muối hạt, hít thở, tắm nắng, đi bộ chân đất”, người bệnh “sẽ khỏi bệnh, dù là ung thư đi chăng nữa”.

“Bơ thực vật” tiếp tục nhấn mạnh quan điểm cho rằng ung thư “chỉ là nhiễm độc, không có gì đáng sợ”, đồng thời kêu gọi người xem đặt niềm tin vào “thiên nhiên” thay vì các phương pháp điều trị tốn kém.

“Nếu như bạn hết đường để lựa chọn rồi, bạn không còn tiền để đi theo phương pháp mắc tiền nữa thì quay về với chanh muối đi. Nó sẽ không tốn kém bao nhiêu cả, nhưng mà nó có thể cứu lấy bạn một cách trọn vẹn”, người này nói trong video.

Thông tin sai lệch, phản khoa học

Trước những thông tin đang lan truyền trên mạng xã hội, Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú ung thư Phan Hữu Kiệm, Bệnh viện Phổi Hà Nội khẳng định, thông tin cho rằng “chanh tiêu diệt tế bào ung thư gấp nhiều lần hóa trị” là sai lệch, không có cơ sở khoa học và đánh tráo khái niệm nghiên cứu.

Theo BS Kiệm, một số hợp chất trong chanh có thể cho thấy tác động sinh học trên tế bào trong môi trường phòng thí nghiệm, nhưng điều đó hoàn toàn không đồng nghĩa với khả năng điều trị ung thư trên cơ thể người. Đến nay, chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào chứng minh chanh có hiệu quả điều trị ung thư, càng không thể so sánh hay vượt trội “gấp 10.000 lần” hóa trị như những gì các tài khoản mạng xã hội quảng bá.

“Việc y học hiện đại xuất phát từ tự nhiên là có thật. Một số hóa chất điều trị được chiết xuất từ thảo dược. Tuy nhiên, sau đó phải trải qua quá trình nghiên cứu, tổng hợp và tối ưu hóa mới tạo ra các thuốc hiện đại như ngày nay”, BS Kiệm nói.

Theo bác sĩ, trong ung thư học, một chất muốn trở thành thuốc điều trị phải trải qua quy trình rất nghiêm ngặt, gồm nghiên cứu tiền lâm sàng, thử nghiệm trên động vật, thử nghiệm lâm sàng các pha I, II, III để đánh giá hiệu quả, độc tính, liều dùng, tương tác thuốc, khả năng kéo dài thời gian sống cũng như cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân.

“Chanh chưa từng vượt qua những tiêu chuẩn này với vai trò thuốc điều trị ung thư. Nếu thực sự tồn tại một hợp chất từ chanh có hiệu quả vượt trội như vậy, cộng đồng ung thư học toàn cầu đã nghiên cứu, phát triển thành thuốc và đưa vào thực hành từ lâu”, BS Kiệm nhấn mạnh.

Dẫn chứng thêm, bác sĩ cho biết lịch sử y học từng ghi nhận nhiều hoạt chất từ tự nhiên được phát triển thành thuốc điều trị ung thư, như paclitaxel chiết xuất từ cây thủy tùng hay vincristine từ cây dừa cạn. Đây đều là các hóa chất hiện vẫn được sử dụng trong một số phác đồ điều trị ung thư hiện nay.

Liên quan đến các nội dung quảng bá “thải độc bằng chanh” trên mạng xã hội, BS Kiệm khẳng định hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao nào chứng minh việc uống chanh, ăn vỏ chanh hay dùng chanh đông lạnh có thể thay thế điều trị ung thư.

“Ở góc độ dinh dưỡng, chanh là nguồn vitamin C và chất chống oxy hóa, có thể là một phần của chế độ ăn lành mạnh. Nhưng thực phẩm hỗ trợ sức khỏe hoàn toàn khác với thuốc điều trị ung thư. Không nên đánh đồng hai khái niệm này”, bác sĩ lưu ý.

Theo BS Kiệm, các lập luận như “thải độc bằng chanh” dễ khiến người bệnh tin tưởng vì đánh vào 3 yếu tố tâm lý: nỗi sợ bệnh tật và mong muốn tìm giải pháp đơn giản; sức hấp dẫn của khái niệm “tự nhiên”; cùng những câu chuyện mang màu sắc “sự thật bị che giấu”, “giới y khoa không muốn bạn biết”, tạo cảm giác khám phá bí mật dù không có chứng cứ khoa học.

Cũng theo chuyên gia này, việc uống chanh liều cao, đặc biệt khi bụng đói, có thể gây kích ứng dạ dày, làm nặng tình trạng trào ngược, viêm loét dạ dày – tá tràng, đau thượng vị, buồn nôn, tổn thương men răng và kích ứng niêm mạc miệng. Với bệnh nhân ung thư, nhất là người đang hóa trị, xạ trị hoặc có viêm niêm mạc tiêu hóa, các tác dụng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng ăn uống và thể trạng.

BS Kiệm cảnh báo, điều đáng lo ngại nhất là việc một số bệnh nhân bỏ phác đồ điều trị để chuyển sang áp dụng các phương pháp truyền miệng trên mạng xã hội.

“Ung thư là nhóm bệnh mà hiệu quả điều trị phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm can thiệp. Việc trì hoãn phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích hoặc miễn dịch trị liệu có thể khiến bệnh tiến triển từ giai đoạn còn kiểm soát được sang giai đoạn di căn”, BS Kiệm nói.

Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ cho biết từng gặp không ít trường hợp bệnh nhân bỏ điều trị vì tin vào các phương pháp “tự chữa lành”, uống nước “thải độc”, dùng thực phẩm chức năng liều cao hoặc nhịn ăn cực đoan. Phần lớn quay lại bệnh viện trong tình trạng bệnh tiến triển nặng hơn, thể trạng suy kiệt hơn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Theo BS Kiệm, bệnh nhân ung thư dễ bị cuốn vào các phương pháp chữa bệnh trên mạng xã hội bởi ung thư không chỉ là bệnh lý thể chất mà còn là cú sốc tâm lý. Khi đối diện chẩn đoán ung thư, nhiều người rơi vào trạng thái lo âu, sợ hãi, thậm chí tuyệt vọng. Trong hoàn cảnh đó, những lời hứa hẹn về phương pháp “không đau, không tác dụng phụ, khỏi bệnh tự nhiên” rất dễ hấp dẫn người bệnh, trong khi mạng xã hội lại khuếch đại các nội dung gây sốc, cảm xúc mạnh và dễ lan truyền.

Từ thực tế trên, BS Kiệm khuyến cáo người dân cần kiểm tra kỹ nguồn thông tin khi tiếp cận các nội dung chữa bệnh trên mạng xã hội. Theo bác sĩ, nếu thông tin không đến từ tổ chức y khoa uy tín, bệnh viện chuyên khoa, tạp chí khoa học hoặc chuyên gia có chuyên môn rõ ràng thì cần hết sức thận trọng.

Đồng thời, người dân cần cảnh giác với các tuyên bố tuyệt đối như “chữa khỏi hoàn toàn”, “bí mật bị che giấu” hay “hiệu quả gấp hàng nghìn lần”. Với bất kỳ bệnh lý nghiêm trọng nào, đặc biệt là ung thư, người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp bổ sung nào.

“Không có loại quả, loại lá hay mẹo dân gian nào có thể thay thế điều trị ung thư dựa trên bằng chứng”, BS Kiệm nhấn mạnh.

Tử vong sau khi chữa bệnh bằng chanh liều cao

SKĐS – Sau khi được chẩn đoán mắc ung thư, người đàn ông đã từ chối điều trị y khoa, thay vào đó là lựa chọn uống chanh liều cao kết hợp phơi nắng theo các hướng dẫn trên mạng xã hội. Kết cục ông đã tử vong.